Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Dr. Öğr. Üyesi Filiz Barın Akman ile akademisyen yazar Beyazıt Akman, Rönesans döneminde Fatih Sultan Mehmet’in onuruna İtalyan bir şair tarafından yazılmış yaklaşık 5 bin mısralık Latince bir epik şiir keşfetti.
“Emir: Türk İmparatoru Mehmet’in Hayatı ve Fetihleri” (Amyris, de vita et gestis Mahometi Turcorum imperatoris) adını taşıyan eser, şair ve tarihçi Gian Mario Filelfo tarafından 1475’te kaleme alındı.
“Bellini’nin Fatih portresinden hiçbir farkı yok”
Batı’daki Türk ve İslam algısı üzerine eşi Filiz Barın Akman ile çalışmalar yürüttüklerini belirten Beyazıt Akman, araştırmalarında birkaç kez esere ve yazara atıfta bulunulduğunu gördüklerini, ancak eseri hiç görmediklerini söyledi. Akman, esere yapılan atıfların da atıf üzerinden atıf verdiğini ve eseri baştan sona okuyup yorumlayan bir çalışmayla karşılaşmadıklarını ifade etti.
Eserin 1978’de İtalya’da basılmış bir tıpkı basımının ellerinde bulunduğunu belirten Akman, orijinal Latince el yazmasına da İsviçre’nin Cenevre şehrindeki Bibliothèque de Genève kütüphanesinden ulaşmaya çalışacaklarını kaydetti.
Öncelikle eserin tercümesinin yapılacağını vurgulayan Akman, “Şimdiye kadar, değil Türkçeye, pek çok dile çevrilmiş ve pek çok çalışmaya da konu olmuş olması gerekirdi. Düşünebiliyor musunuz, bir İtalyan 15. asırda Fatih Sultan Mehmet’e 5 bin satırlık eser yazmış, hiçbir dile çevrilmemiş.” dedi.
Akman, eserin Bellini’nin Fatih portresinden hiçbir farkı olmadığını; birinin resim sanatıyla yaptığını diğerinin edebiyatla yaptığını belirterek, güncel çevirilerle eserin hem Türkiye’de hem de diğer kültürlerin erişimine sunulmasının önemine dikkat çekti.
Fatih’in centilmenliğiyle başlayan hikâye
Dr. Öğr. Üyesi Filiz Barın Akman, dört bölümden oluşan eserin yazılma hikâyesini aktardı. Fatih İstanbul’u fethedince alınan esirler arasında, Çanakkale’de ikamet eden Venedikli tüccar Othman Lillo Ferducci of Ancona’nın kayınbiraderi de bulunuyordu. Tüccar, Sultan’a mektup göndererek akrabasının serbest bırakılmasını rica etti; Fatih ise herhangi bir fidye talep etmeden savaş esirini serbest bıraktı.
Fatih’in bu centilmen hareketinden etkilenen İtalyan tüccar, Türk devletinin kurucusu olan Osman ismini bu yakınlığın göstergesi olarak adına ekledi. Tüccarın arkadaşı olan, 1426 İstanbul Pera doğumlu Rönesans şairi Gian Mario Filelfo’dan Fatih Sultan Mehmet’in başarılarını ve fetihlerini anlatan bir epik şiir yazmasını istemesinin amacı, Sultan’a teşekkürlerini ifade etmekti.
Çeviri ve tarihsel bağlam
Eserin Latince aslından Türkçe ve İngilizce çevirilerinin, detaylı edebî okumalar ve tarihsel bağlam açıklamaları eşliğinde okurların dikkatine sunulması planlanıyor. Kitabın, “Emir: Fatih’in Beş Asırlık Epiği” başlığıyla Kopernik Yayınları tarafından yayımlanarak okurlarla buluşturulması hedefleniyor.